De Toverhazelaar kan 6 tot 9 meter hoog worden en heeft zachte ovale bladeren, die op de bladeren van de Hazelaar lijken. Waar het voorvoegsel "tover" vandaan komt, is niet helemaal duidelijk. In sprookjes zouden de takken van de toverhazelaar gebruikt worden als toverstaf door heksen en tovenaars. Daarnaast zijn er aanwijzingen, dat het hout van deze boom vroeger gebruikt werd als wichelroede bij het zoeken naar water. Het kan ook zijn, dat het woordje "tover" wijst op de vreemde bloei van deze boom, namelijk in de winterperiode van het jaar (betoverende bloei).

 

De bloemen van de Amerikaanse of Virginische Toverhazelaar kunnen je niet ontgaan. De Amerikaanse indianen geloofden dat de 'Grote Geest' deze bloemen zo opvallend groot en geel had gemaakt om de aandacht van de mensen te trekken. Daardoor zouden zij dan op het idee komen gebruik te maken van de bijzondere eigenschappen van deze struik.

En inderdaad, de indianen experimenteerden er lustig op los met alle mogelijke delen van de plant. Ze ontdekten dat de drankjes en extracten het beste werkten als de plant volledig in bloei stond en het koude weer van de herfst het sap uit het hout zo veel mogelijk had teruggedreven in de wortels. Ze kookten de bladeren, schors en twijgen tot een bijzonder toverdrankje waarmee ze diarree, bloedingen, brandwonden en zwellingen te lijf gingen.

 

Deze 'Gave van de Grote Geest' werd al spoedig ook geliefd bij de kolonisten van de Nieuwe Wereld. Zij verdreven hun spierpijn door armen en benen ermee in te wrijven. Het verlichtte ook bij insectenbeten, het voorkwam infecties bij snijwonden en was behulpzaam bij het overwinnen van de verschrikkingen van het westen: muskieten, zonnebrand en de schrale wind. Voor de indianen, niet voor de kolonisten, had de Toverhazelaar ook een rituele betekenis. De Menominee-stam bijvoorbeeld gebruikte de donkerglanzende zaden van de boom als heilige kralen in ceremonies voor genezing van de zieken.

 

De Toverhazelaar komt oorspronkelijk uit het oosten van de Verenigde Staten en Canada. Daar leeft hij als ondergroeier in vochtige bossen en op hellingen waar water kan stromen, want de struik is een uitgesproken liefhebber van vocht. Staat hij een tijdje droog, dan gaat het snel bergafwaarts met de struik. Vandaar dat hij het in Nederland goed doet in de uiterwaarden van de grote rivieren. Ondanks al dat vocht is de Toverhazelaar geen snelle groeier, want hij doet er vele jaren over om uit te groeien tot een flinke struik, die bij ons niet hoger dan zo'n vier meter wordt. Maar in zijn land van herkomst kan hij als boom wel een hoogte van negen meter bereiken.

 

De gele bloemkleur is een opvallende verschijning in een seizoen dat juist veel kleur verliest en het is lastig te begrijpen waarom een plant juist in de koude wil bloeien. Toch hebben biologen daar wel een verklaring voor, die samenhangt met de wilde standplaatsen in de Amerikaanse bossen. De Toverhazelaar behoort namelijk tot een familie, de Hamamelidaceae, die zeer vroeg in de evolutie van de plantenwereld is ontstaan. In die periode waren er nog weinig insecten om de bestuiving van de bloemen te verzorgen en de Toverhazelaar werd een windbestuiver. Maar als een windbestuiver bloeit in de zomer en midden in een groot bos leeft, dan is er weinig wind en dus weinig bestuiving. Veel handiger is het om dan te bloeien als de omringende bomen nog geen blad dragen en dat is in de winter. Dan gieren de winden door de bossen en kan de Toverhazelaar makkelijk bestoven worden.

 

Kunstwerk De struik wortelt niet sterk in de grond - dat heeft hij in de beschermende omgeving van de Amerikaanse bossen ook niet nodig - en kan dus tot op hoge leeftijd nog makkelijk worden verplant. Bijvoorbeeld om hem als achtergrond te gebruiken in de tuin of als onderdeel van heggen en windhagen.

Door de opgerichte takken laat de struik onderin veel ruimte vrij voor andere gewassen en dat is erg handig in een kleine tuin: bolgewassen of bodembedekkers kunnen heel goed onder de Hamamelis worden neergezet.Behalve de bijzondere bloeitijd en de kleur van de plant is de charme van de Toverhazelaar ook gelegen in de bijzonder open en onregelmatige structuur van de takken. Door de architectuur die zo ontstaat lijkt de plant wel een sierlijk kunstwerk in de tuin.

 

Kijk op www.arboretumkalmthout.be voor de Hamamelisfeesten en de Miss Hamamelis verkiezing.

---